Οι Σουλιώτισσες

 Στα τέλη του 1803 ο Αλή Πασάς θέλησε να τελειώσει μία και καλή με τους  ανυπότακτους ορεσίβιους Σουλιώτες που τόσα προβλήματα δημιουργούσαν στον Σουλτάνο και στη δική του εξουσία στην Ήπειρο.

Τους πολιόρκησε στενά και τους εξανάγκασε να συνθηκολογήσουν στις 12 Δεκεμβρίου 1803. Ο βασικός όρος της συμφωνίας, που δεν τηρήθηκε, ήταν να εκκενώσουν τα χωριά τους συν γυναιξί και τέκνοις. Στις 16 Δεκεμβρίου οι Σουλιώτες χωρίστηκαν σε τρεις φάλαγγες και άφησαν πίσω τους την πατρογονική γη.

Δύο ημέρες αργότερα, η τρίτη φάλαγγα, που κατευθυνόταν νότια, δέχθηκε επίθεση στο Ζάλογγο από πολυάριθμο σώμα Τουρκαλβανών. Κατά τη διάρκεια της σφοδρής σύγκρουσης που ακολούθησε, μία ομάδα Σουλιωτών εγκλωβίστηκε από τον εχθρό. Ανάμεσά τους και περίπου 60 γυναίκες, πολλές από αυτές σε κατάσταση εγκυμοσύνης. Προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια των διωκτών τους, έριξαν τα παιδιά τους από την απόκρημνη κορυφή του Ζαλόγγου και στη συνέχεια, πιασμένες χέρι - χέρι, έπεσαν και ίδιες χορεύοντας.

 Το Ζάλογγο με τα χρόνια μεταβλήθηκε σε σύμβολο ηρωισμού και αυτοθυσίας.

Η παράδοση λέει ότι οι Σουλιώτισσες πριν πέσουν στον γκρεμό, έσυραν χορό νεκρώσιμο τραγουδώντας:

 Έχε γεια καημένε κόσμε,

έχε γεια γλυκιά ζωή

και συ δύστυχη πατρίδα

έχε γεια παντοτινή.

Στη στεριά δε ζει το ψάρι

ούτ’ ανθός στην αμμουδιά,

κι οι Σουλιώτισσες δε ζούνε

 δίχως την ελευθεριά.

Έχετε γεια βρυσούλες

λόγγοι βουνά, ραχούλες.

Έχετε γεια βρυσούλες

και σεις Σουλιωτοπούλες!

Η θυσία αυτή των γυναικών συγκίνησε τον υπόδουλο ελληνικό λαό κι ενέπνευσε λογοτέχνες και καλλιτέχνες .

Ο ποιητής Χρήστος Χρηστοβασίλης έγραψε ένα ποίημα που απαγγέλθηκε κατά τις γιορτές της εκατονταετηρίδας στο Ζάλογγο στις 22 Μαΐου 1930:

                                           ΖΑΛΟΓΓΟ

Γυναίκες στην Ανατολή, γυναίκες και στη Δύση…

Άλλες με μάτια γαλανά, κι άλλες με μάτια μαύρα,

κι άλλες με καταγάλαζια, που τά ΄χουν οι αγγέλοι…

Άλλες πρωτεύουν στο χορό και στο τραγούδι άλλες

και στο καλό νοικοκυριό και στα γλυκά τα λόγια.

Αλλά γυναίκες άντρισσες, στρατιώτισσες γυναίκες,

δεν είχεν η Ανατολή, δεν είχεν ούτε η Δύση.

Τέτοιες γυναίκες μοναχά στο Σούλι γεννήθηκαν.

Τέτοιες γυναίκες γέννησαν στο Σούλι τους Σουλιώτες!

Το μαρτυράει η Τζαβέλαινα, το μαρτυράει η Δέσπω,

το μαρτυράει με το σπαθί του Μπότσαρη η Ελένη,

κι οι βράχοι αυτοί οι περίδοξοι του φοβερού Ζαλόγγου.

Ζάλογγο! όνομα ιερό, πανένδοξο, μεγάλο.

Αγιαστήρι αθάνατο, υπέρτατη θυσία,

χορός εξήντα γυναικών, από το Κακοσούλι,

βωμός αιώνιος, κι άφθαστος της γυναικείας ανδρείας.

Ω! δεν υπάρχει πουθενά στη Γη την Οικουμένη

άλλο κανένα Ζάλογγο κι αυτοθυσία τέτοια!

Τέτοιες γυναίκες χόρεψαν σ’ αυτούς εδώ τους βράχους

και πήδησαν ελεύθερες με τα παιδιά στα χέρια,

στο χάος κάτω το φριχτό, στο στόμα του θανάτου,

να σώσουνε την πίστη τους και την αγνή τιμή τους

για να μη πέσουν ζωντανές στα τούρκικα τα χέρια.

Κι έγραψαν με το αίμα τους, το χιλιοτιμημένο,

στην Ιστορία αθάνατη ηρωική σελίδα!

Τέτοιες γυναίκες άντρισσες, στρατιώτισσες γυναίκες,

σαν τούτες, που χορέψανε στους βράχους του Ζαλόγγου,

δεν είχε η Ανατολή, δεν είχε ούτε η Δύση,

το Σούλι μόνο γέννησε και κάνας άλλος τόπος!

                        Πινακοθήκη 

Κείμενο: Ειρήνη Δημητριάδου

Ζωγραφιά: Φιλίτσα Λαουμζή